تایید شده توسط پزشکان متخصص ایزی مد
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام با پزشکان ایزی مد مشورت کنید
زونا نوعی بیماری ویروسی است که توسط همان عامل ایجادکننده آبله مرغان ایجاد میشود. ویروس واریسلا زوستر، عامل هر دو بیماری زونا و آبله مرغان است که پس از مبتلا کردن بیمار، در بدن وی باقی میماند و میتواند سالها بعد، ضایعات پوستی دردناک را ایجاد کند. به طور کلی علائم این بیماری به شکلی است که در ابتدا نگرانیهای زیادی ایجاد میکند. اغلب بیماران، افرادی هستند که در کودکی، به ویروس آبله مرغان مبتلا شدهاند و اکنون با فراهم شدن شرایط، ویروس شکل دیگری از بیماری را ایجاد کرده است. حتما تا اینجا سوالاتی در مورد تفاوتهای این دو بیماری، روشهای درمان و یا پیشگیری برای شما ایجاد شده است. به همین دلیل قصد داریم در ادامه مطلب، بیشتر در مورد درمان و موارد مرتبط با زونا صحبت کنیم.
زونا و ارتباط آن با ویروس آبله مرغان
واریسلا زوستر، عامل ایجاد دو بیماری زونا و آبله مرغان است. این دو بیماری به دلیل تظاهرات مختلف، به دو گروه تقسیمبندی شدهاند، اما شاید جالب باشد که بدانید هر دوی آنها توسط یک ویروس ایجاد میشوند. آبله مرغان، بیماری نسبتا شناخته شدهای است که بیشتر افراد در کودکی به آن مبتلا میشوند. ابتلا به این بیماری در کودکی، باعث میشود تا بدن نسبت به آن در آینده مقاومتر بشود. اما بهبودی و رهایی از بیماری، به معنای پایان ویروس آبله مرغان در بدن نیست. درمانهای صورت گرفته برای این بیماری، باعث میشوند تا واریسلا زوستر، به فرم غیر فعال تبدیل بشود. در گروهی از افراد، ویروس میتواند در سالهای بعدی فعال شده و منجر به بروز زونا شود.
آیا زونا از ویروس آبله مرغان منشأ میگیرد؟
همانطور که اشاره شد، زونا در حقیقت شکل دیگری از آبله مرغان است که در سنین بالا بر اثر همان ویروس، ایجاد میشود. فردی که تا به حال آبله مرغان نگرفته است، نمیتواند درد و عوارض زونا را نشان بدهد، حتی اگر این درگیری در سنین بالا اتفاق بیافتد. گروهی از مردم تصور میکنند که زونا در سنین بالا و آبله مرغان در سنین کودکی ایجاد میشوند. اما این تقسیمبندی، کاملا اشتباه است. بیماران در اولین برخورد با ویروس واریسلا زوستر، به آبله مرغان و در فعال شدن بعدی ویروس به زونا مبتلا میشوند. معمولا هر فرد بیشتر از یکبار به آبله مرغان یا زونا مبتلا نمیشود، چون در صورت درگیری، سیستم ایمنی باعث مقاوم شدن بدن میشود.
تفاوتهای زونا و آبله مرغان
هر چند که عامل هر دو بیماری یک ویروس است، اما درد و عوارض زونا کاملا مشابه بیماری آبله مرغان نیست. این دو بیماری معمولا با عوارض و علائم مختلفی، خود را نشان میدهند و به همین دلیل میتوان آنها را از هم تفکیک کرد. به نظر شما تفاوتهای میان زونا و آبله مرغان در چیست؟
| زونا | آبله مرغان |
| معمولا در سنین بالا و بدون سابقه تماس با فرد بیمار خود را نشان میدهد | اغلب در سنین کودکی است که فرد سابقهای از تماس با فرد بیمار را ذکر میکند |
| زونا از فرد بیمار به فرد سالم منتقل نمیشود و تنها ویروس قابل انتقال است. اگر فرد سابقه واکسیناسیون یا بیماری نداشته باشد، به آبله مرغان مبتلا میشود | آبله مرغان قابلیت انتقال به فرد دیگری را دارد و میتواند افراد در معرض را به این بیماری، مبتلا کند. |
| درد در زونا شایعتر است و بیماری به صورت تاولهای آبدار که محدود به یک طرف بدن هستند واز خط وسط عبور نمیکنند، دیده میشوند | در آبله مرغان، درد شایع نیست و ضایعات پوستی به صورت دانههای آبدار که در سطح بدن پراکنده هستند، دیده میشود |
چگونگی فعال شدن ویروس آبله مرغان در بدن و بروز زونا
ابتلا به برخی از بیماریها باعث ایجاد ایمنی کامل نسبت به آنها میشود. اما این موضوع در مورد ویروس آبله مرغان کمی متفاوت است. پس از ابتلا به این بیماری در کودکی و بهبودی کامل، ویروس به صورت کامل از بدن حذف نمیشود، بلکه به صورت غیر فعال و نهفته در سلولهای عصبی نزدیک ستون فقرات، باقی میماند. در سالهای آینده به خصوص در دوران پیری، ویروس میتواند از طریق مسیرهای عصبی به پوست برسد و باعث ایجاد بیماری زونا شود. هنوز به صورت دقیق مشخص نشده است که چه چیزی در فعال سازی ویروس نقش دارد. اما افزایش درگیری در سنین بالا و گروههای با سیستم ایمنی ضعیف، نشان میدهند که ضعیف شدن سیستم ایمنی میتواند شرایط خوبی برای فعالیت دوباره ویروس و بیماریزایی آن فراهم کند.
معمولا افرادی که در سنین پایین آبله مرغان میگیرند، در آینده به ندرت به همان بیماری مبتلا میشوند. اما ویروس میتواند در آینده به شکل زونا بروز پیدا کند.
پس این بیماری در فردی که تا به حال آبله مرغان نگرفته، دیده نمیشود و بیماری به دنبال فعال شدن مجدد ویروس در افراد مستعد، خود را نشان میدهد.
چگونه زونا را درمان کنیم؟
در و عوارض زونا، اغلب آزاردهنده هستند و به همین دلیل در درمان این بیماری، به کاهش و مدیریت علائم گفته شده بسیار توجه میشود. معمولا هدف اصلی پزشکان از درمان، بهبودی سریعتر تاولها و سایر علائم بیمار است.
خارش و درد تاولهای پوستی، میتواند باعث تحریک بیکار به دستکاری این ضایعات پوستی شود. در این موارد شانس عفونت و بدتر شدن تاولها بیشتر میشود، به همین دلیل یکی از توصیههای مهم معمولا تمیز و خشک نگه داشتن آنها است.
نباید زونا و عوارض آن را کم اهمیت تلقی کرد. گاهی این بیماری میتواند عوارض جبرانناپذیری مانند مشکلات بینایی، درگیری ریه، فلج صورت و غیره شود. همچنین مدت زمان بیماری زونا تا حد زیادی به نوع درمان و مراقبتهای انجام شده، بستگی دارد. با استفاده از بهترین روشها، عوارض جدی و نادر بیماری کنترل شده و بیمار میتواند هر چه سریعتر از شر این بیماری خلاص شود.
بهتر است در صورت مشاهده علائم، با یک متخصص مشورت کنید، حتی اگر احساس میکنید که علائم به اندازه کافی جدی نیستند. در این شرایط، نسبت به سلامتی خود و درمان صورت گرفته، مطمئن میشوید. درمان خودسرانه و تجربی که گروهی از بیماران آن را انتخاب میکنند، میتواند عوارض جبرانناپذیری ایجاد کند.
روشهای درمان زونا
بهترین درمان زونا چیست؟ با وجود درمانهای مختلف، بسیاری از بیماران به دنبال آگاهی از کمخطرترین و بهترین روشها برای مدیریت زونا هستند. اما این هدف بدون بررسی بیمار و وضعیت سلامتی وی، امکانپذیر نیست.
معمولا پزشکان پس از بررسی شرایط و وضعیت ضایعات پوستی یا علائم همراه، درمان مناسب را توصیه میشود. به همیندلیل نباید به دنبال درمان خودسرانه بروید. پزشکان عموما روشهای مختلفی را برای درمان زونا در نظر میگیرند.
در مواردی که بیماری خفیف است، امکان دارد پزشک بیشتر استراحت و درمانهای مراقبتی را توصیه کند، چون احتمالا این بیماران نیاز به درمان خاصی ندارند. اما در موارد شدید، بهترین درمان زونا، استفاده از داروهای ضد ویروس مانند آسیکلوویر، والاسیکلوویر و فامسیکلوویر است. این داروها بسته به شرایط، شدت و زمان مراجعه بیمار، تجویز میشوند.
اما در کنار داروهای ضد ویروسی، درمانهای دیگری هم برای کنترل علائم، تجویز میشود. همانطور که اشاره شد، درد یکی از شکایتهای اصلی بیماران مبتلا به زونا است. اگر پزشک احساس کند که این درد برای بیمار قابل تحمل نیست، ممکن است به سراغ تجویز گروهی از داروهای ضد درد مانند پاراستامول برود. بسته به شرایط ممکن است نیاز به تجویز داروهایی که به صورت همزمان ضد التهاب و ضد درد هستند مانند داروهای دسته NSAIDS هم باشد.
گاهی برای کنترل خارش و یا سایر علائم در تاولها، پمادهای آسیکلوویر و یا هیدروکورتیزون هم در نظر گرفته میشود.
چگونه میتوان از ابتلا به زونا پیشگیری کرد؟
بهترین روش برای جلوگیری از گرفتاری به ویروس آبله مرغان، انجام واکسیناسیون و ایمنسازی نسبت به آن است. باتوجه به اینکه عامل زونا و آبله مرغان، یکسان هستند، این واکسیناسیون میتواند بدن بیماران را نسبت به زونا هم مقاوم کند. در مورد واکسن و فواید آن، در بخش بعدی بیشتر صحبت خواهیم کرد، اما در این بخش بیشتر قصد داریم در مورد سایر روشهای پیشگیری صحبت کنیم.
بهتر است قبل از هر چیز با عواملی که ریسک بیماری را بیشتر میکنند، آشنا شویم. بیش از هر چیز، تضعیف سیستم ایمنی در فعالسازی مجدد ویروس و بروز بیماری نقش دارد. پس هر عاملی که بتواند سیستم ایمنی را ضعیف کند، میتواند شانس مبتلا شدن به زونا را افزایش دهد. استرس و اضطراب شدید، به خصوص در شرایطی که ادامهدار باشند، باعث کاهش تولید سلولهای ایمنی و توانایی بدن در مقابله با ویروسها میشوند.
اگر فردی هستید که معمولا استرس و اضطراب زیادی دارید، باید بدانید که شانس بیشتری برای درگیر شدن با درد و عوارض زونا در سنین بالا دارید. یادگیری توانایی مدیریت استرس، میتواند به شما کمک کند که سیستم ایمنی قویتری داشته باشید و به این شکل، شانس بروز زونا را کمتر کنید.کنترل مصرف داروها و بیماریهای تاثیرگذار بر وضعیت ایمنی بدن هم میتوانند به شکلی در پیشگیری از بیماری نقش داشته باشند.
اما فارغ از این موارد، نحوه مراقبت از خود در برخورد با افراد مبتلا به زونا هم میتواند از روشهای دیگری برای پیشگیری از بیماری باشد. ویروس عامل زونا، میتواند از طریق تماس با تاولها و ضایعات پوستی، منتقل شود. این ویروس همچنین قابلیت انتقال از طریق ترشحات بینی و دهان را هم دارد. اگر در اطراف شما فردی مبتلا به علائم زونا وجود دارد، بهتر است از تماس با ضایعات پوستی و ترشحات خودداری کنید.
واگیردار بودن زونا از طریق رعایت موارد گفته شده، تا حد زیادی قابل پیشگیری است. البته باید توجه داشته باشید که خود زونا منتقل نمیشود و در این موارد، ویروس آبله مرغان است که منتقل میشود.
اگر به هر دلیلی فرد مستعد بیماری بود و نکات گفته شده را رعایت نکرد، میتوان برای پیشگیری از ایمونوگلوبولین واریسلا (VZIG) و داروهای ضد ویروسی مانند آسیکلوویر هم استفاده کرد.
در مواردی که کمتر از چهار روز از تماس با فرد آلوده گذشته، ایمونوگلوبولین و در شرایطی که بیشتر از چهار روز از تماس گذشته است، تجویز داروهای ضد ویروسی ارجح هستند.
واکسن زونا و اهمیت آن در پیشگیری
واکسن زونا، بهترین روش برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری است که معمولا باعث کاهش مدت زمان بیماری زونا و عوارض ناشی از آن میشود. البته این روش، نمیتواند به صورت قطعی، مانع از ابتلا و بروز بیماری در آینده شود که این موضوع احتمالا در تضاد با تصورات بسیاری از مردم است. واکسنها معمولا یا همان ویروس زنده ضعیف شده و یا قسمتهایی از آنها هستند که به صورت کنترل شده، باعث واکنش سیستم ایمنی بدن به آنها میشوند. معمولا بدن در مقابله با هر ویروس، سلولهای ایمنی با عمر بیشتر و قدرت بالاتر تولید میکند تا در ابتلای بعدی، بتواند به خوبی در برابر ویروس مقاومت کند.
شینگریکس یا همان واکسن نوترکیب زوستر، حاوی قسمتهای خاصی از ویروس است که میتوانند پاسخ سیستم ایمنی را تحریک کنند. با تحریک سیستم ایمنی، سلولهای مورد نیاز برای مقاومت بهتر بدن در ابتلای بعدی، تولید میشوند. به همین دلیل افرادی که واکسن تزریق میکنند، معمولا یا به بیماری مبتلا نمیشوند یا اینکه در صورت ابتلا هم، فرمهای خفیف آن را میگیرند. درد و عوارض زونا در سنین بالا معمولا آزاردهنده هستند و به همین دلیل مهم است که قبل از درمان، به فکر روشهای مناسب برای پیشگیری بود.
واکسن، بهترین و ایمنترین روش برای پیشگیری از زونا است که در آن به دلیل استفاده از بخشهای خاص ویروس، فرد به خود بیماری مبتلا نمیشود، اما سیستم ایمنی بدن میتواند نسبت به درگیری با خود ویروس در آینده، قویتر شود. همانطور که اشاره شد این کار از طریق تولید سلولهای ایمنی قوی و با عمر طولانی است.
با آگاهی از این موارد، احتمالا به فکر خرید واکسن زونا برای پیشگیری از آن افتادهاید. افرادی که درد و عوارض این بیماری را تجربه کردهاند، به خوبی این تمایل را درک میکنند. اما برای تزریق واکسن، میتوانید به مراکز بهداشت یا مراکز مخصوص واکسیناسیون مراجعه کنید و نیازی به تهیه آن از قبل نیست.
بهتر است حتما دستورالعملهای گفته شده در مورد تزریق را رعایت کنید. این واکسن معمولا در سنین ۵۰ و بیشتر و همچنین افراد با سن بیشتر از ۱۹ که به هر دلیل ضعف سیستم ایمنی دارند، تزریق میشود.
با تزریق واکسن، ممکن است دچار عوارضی مانند سردرد، تب یا خستگی شوید که این طبیعی است و با توجه به موارد گفته شده، نباید نگران مبتلا شدن به بیماری زونا باشید.
آیا زونا واگیردار است؟ چگونه انتقال مییابد؟
واگیردار بودن زونا و روشهای انتقال آن، از مهمترین سوالاتی است که ایجاد میشود. ویروس عامل این بیماری، از طریق تماس پوستی با تاولها،ضایعات پوستی، ترشحات بینی و دهان قابل انتقال به افرادی است که تا به حال آبله مرغان نگرفتهاند یا اینکه واکسن آن را نزدهاند. البته ویروس با انتقال به فرد دیگر، باعث ایجاد زونا نمیشود، بلکه به صورت بیکاری آبله مرغان خود را نشان میدهد. پس خود زونا مسری نیست، اما ویروس ایجادکننده آن که همان ویروس آبله مرغان هم است، میتواند به روشهای گفته شده، به افراد دیگر سرایت پیدا کند.
آیا زونا بیشتر در افراد مسن دیده میشود؟
سن و زونا میتوانند به یکدیگر مرتبط باشند، چون بررسیها نشان میدهد که در سنین بالای ۵۰ سال، احتمال بروز بیماری بیشتر میشود. تضعیف سیستم ایمنی در سنین بالا، شرایط لازم برای فعال شدن ویروس واریسلا زوستر و بروز زونا را فراهم میکنند، به همین دلیل این که در این سنین فرد بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارد.
زونا تا چه مدت واگیردار است؟
تا زمانی که تاولها و ضایعات پوستی به صورت کامل خشک نشدهاند، شانس انتقال ویروس از طریق تماس پوستی وجود دارد. این زمان بسته به شرایط و شدت بیماری میتواند به صورت حدودی از هفت تا ده روز متغیر باشد.
تیم تحریریه ایزی مد
از پزشکان و متخصصین حوزه سلامت، مترجمان و نویسندگان با تجربه حوزه پزشکی تشکیل شده است تا با تولید محتوای مناسب و به روز پزشکی مبتنی بر منابع علمی معتبر یاری رسان عموم مردم ایران و سلامتجویان باشد.
