تایید شده توسط پزشکان متخصص ایزی مد
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام با پزشکان ایزی مد مشورت کنید
جلوگیری از پیشرفت پیسی، دغدغهی بسیاری از افراد مبتلا به ویتیلیگو است. این بیماری پوستی میتواند ظاهر فرد را تحتتأثیر قرار دهد، اما خوشبختانه با آگاهی و اقدامات درست، میتوان آن را کنترل کرد. در این راهنمای کامل، به بررسی راهکارهای موثر برای درمان پیسی، کنترل علائم، روشهای خانگی و نقش تغذیه مناسب در کاهش روند بیماری خواهیم پرداخت. پس اگر درگیر چنین مشکلی هستید، حتما تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
پیسی یا ویتیلیگو چیست؟
ویتیلیگو یا پیسی، یک بیماری پوستی مزمن است که در آن بخشهایی از پوست رنگ طبیعی خود را از دست میدهند. این لکههای بدون رنگ دارای اندازههای گوناگون و در نواحی مختلف بدن هستند. گرچه در بسیاری از افراد، این ضایعات تنها روی پوست دیده میشوند، در برخی موارد ممکن است موها نیز درگیر شوند.
این بیماری میتواند از نظر ظاهری برای برخی بیماران، بهویژه افراد با پوست تیره، آزاردهنده باشد. در مقابل، در افراد با پوست روشن ممکن است تغییرات چندان مشهود نباشد و به همین دلیل برخی از آنها حتی نمیدانند که ویتیلیگو چیست.
اگرچه در ظاهر لکههای ایجاد شده، بیشتر جنبه زیبایی دارند، اما در برخی افراد ممکن است با علائمی مانند خارش یا مشکلات دیگر هم همراه باشند. ویتیلیگو اغلب در نواحی تیرهتر بدن مانند صورت، پشت دستها، زیر بغل یا کشاله ران ظاهر میشود و همین امر باعث میشود در بسیاری از موارد به راحتی قابل مشاهده باشد.
تخمین زده میشود که حدود ۰.۵ تا ۲ درصد جمعیت جهان به ویتیلیگو مبتلا باشند که شیوع آن وابسته به جنس، نژاد یا وضعیت اقتصادی و اجتماعی نیست، اما با این حال همانطور که اشاره شد در افراد با پوست تیره راحتتر شناسایی میشود.
علائم اولیه پیسی
علائم پیسی (ویتیلیگو) عمدتاً به پوست محدود میشوند. بارزترین نشانه، بروز لکههای کم رنگ یا بی رنگ روی پوست است که حاصل از بین رفتن سلولهای ملانوسیت (تولیدکننده رنگدانه) هستند. این لکهها معمولاً بدون درد، بدون خارش و بدون التهاب بوده و به تدریج گسترش مییابند.
از نظر ظاهری، ضایعات ایجاد شده هم سطح پوست و بدون برآمدگی، با حاشیههایی مشخص یا گاهی مبهم هستند که در نواحی خاصی از بدن مانند دستها، پاها، صورت، اطراف چشم و دهان، کشاله ران و اندام تناسلی ظاهر میشوند. یکی از ویژگیهای کلاسیک پیسی این است که موهای داخل لکهها نیز ممکن است سفید شوند. همچنین در برخی موارد، ضایعات جدید در نواحی آسیبدیده پوست (مثل بریدگی یا سوختگی) ظاهر میشوند.
هرچند خود پیسی یک بیماری پوستی است، اما در برخی افراد میتواند با اختلالات دیگر نیز همراه باشد، بهویژه بیماریهای خودایمنی از جمله دیابت یا مشکلات تیروئیدی همراه باشد. ضمنا در درصد کمی از بیماران، پیش از بروز لکهها ممکن است احساس خارش خفیف یا سوزش خفیف در ناحیه دیده شود، اما این علامت رایج نیست.
علت بروز پیسی یا ویتیلیگو
ویتیلیگو، یک اختلال پیچیده و چندعاملی است که بهواسطه تخریب سلولهای تولیدکننده رنگدانه در پوست و مخاطها بروز میکند. هنوز مشخص نشده است که سهم هر یک از این عوامل در بروز بیماری چقدر است، اما به هر حال شناخت این علل میتواند به کنترل ویتیلیگو کمک کند.
عوامل خودایمنی
یکی از نظریههای اصلی در مورد ویتیلیگو، نقش سیستم ایمنی بدن است. در این حالت، سیستم ایمنی به اشتباه به ملانوسیتها حمله کرده و آنها را از بین میبرد. این فرآیند میتواند منجر به بروز لکههای بدون رنگدانه در پوست شود.
زمینه ژنتیکی
تحقیقات نشان دادهاند که ویتیلیگو میتواند زمینه ژنتیکی داشته باشد. در حدود ۳۰٪ از موارد، سابقه خانوادگی این بیماری وجود دارد. برخی ژنها با افزایش خطر ابتلا به ویتیلیگو مرتبط هستند.
عوامل محیطی
برخی عوامل محیطی مانند آفتابسوختگی شدید، تماس با مواد شیمیایی خاص یا استرسهای شدید میتوانند بهعنوان محرک برای بروز ویتیلیگو عمل کنند. ضمنا در برخی افراد، آسیبهای پوستی مانند بریدگی یا سوختگی میتوانند منجر به بروز لکههای ویتیلیگو در همان ناحیه شوند. به همین دلیل هم است که تغییر سبک زندگی برای ویتیلیگو میتواند موثر باشد.
عوامل ژنتیکی و خودایمنی
افرادی که زمینه خانوادگی ویتیلیگو دارند، احتمال بیشتری برای ابتلا و پیشرفت بیماری پوستی پیسی دارند، بهویژه اگر در خانواده سابقه اختلالات خودایمنی هم وجود داشته باشد. سیستم ایمنی بدن در این افراد ممکن است بهاشتباه به سلولهای رنگدانهساز حمله کند. در برخی موارد، همین واکنش ایمنی باعث گسترش لکهها از یک ناحیه کوچک به بخشهای وسیعتری از بدن میشود.
استرس، تغذیه نامناسب، نور خورشید
استرس روانی شدید، تغذیه فاقد ریزمغذیهای کلیدی مثل ویتامین B12 یا فولیک اسید، و تماس مستقیم و طولانی با نور آفتاب از جمله عواملی هستند که میتوانند پیشگیری از گسترش پیسی را متوقف کنند. قرار گرفتن در معرض نور خورشید بدون محافظت کافی، بهخصوص اگر پوست دچار سوختگی شود، میتواند آغازگر لکههای جدید یا وسیعتر شدن نواحی بیرنگ باشد. همچنین، تجربههای استرسزا مثل شوک روحی یا بحرانهای شخصی، در برخی افراد با جهش قابلتوجهی در شدت بیماری همراه بودهاند.
درمانهای خانگی برای جلوگیری از پیشرفت پیسی
درمان خانگی پیسی میتواند بهعنوان مکملی در کنار درمانهای پزشکی برای مدیریت بیماری مفید باشد. در ادامه، برخی از روشهای طبیعی که ممکن است به کاهش علائم این بیماری کمک کنند، آورده شده است.
روغن نارگیل
روغن نارگیل به دلیل خواص ضدالتهابی و مرطوبکنندگیاش، میتواند به تسکین پوست و کاهش التهاب در نواحی مبتلا به پیسی کمک کند. استفاده منظم از این روغن ممکن است به بهبود ظاهر لکههای سفید کمک نماید.
زرد چوبه و روغن خردل
ترکیب زردچوبه با روغن خردل بهعنوان یک ماسک موضعی میتواند به تحریک تولید ملانین و کاهش لکههای سفید کمک کند. برای تهیه این ماسک، مقداری پودر زردچوبه را با روغن خردل مخلوط کرده و روی نواحی مبتلا بمالید. پس از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، پوست را با آب ولرم شستشو دهید. توصیه میشود این کار را روزانه انجام دهید. به این شکل درمان طبیعی پیسی در کنار درمانهای اصلی میتواند اثربخشی بهتری داشته باشد.
ریحان + آبلیمو
کیب عصاره برگهای ریحان با آب لیموی تازه میتواند به تحریک ملانوسیتها و تولید رنگدانه در پوست کمک کند. استفاده منظم از این ترکیب بهصورت موضعی ممکن است به کاهش لکههای سفید کمک نماید.
ژل آلوئه ورا
ژل آلوئهورا بهدلیل خواص ضدالتهابی و آبرسانیاش، میتواند به بهبود سلامت پوست و کاهش علائم پیسی کمک کند. استفاده منظم از ژل آلوئهورا ممکن است به بهبود ظاهر لکههای سفید کمک نماید.
غذاهای حاوی آنتی اکسیدان
مصرف غذاهای سرشار از آنتیاکسیدانها مانند میوهها و سبزیجات تازه، مغزها و دانهها میتواند به تقویت سیستم ایمنی بدن و کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند. این امر ممکن است در جلوگیری از پیشرفت پیسی مؤثر باشد.
توجه داشته باشید که این درمانهای خانگی نباید جایگزین درمانهای پزشکی شوند.چون موارد گفته شده به اندازهای قوی نیستند که بتوانند مشکل را به تنهایی حل کنند. همواره پیش از شروع هرگونه درمان جدید، با پزشک متخصص مشورت کنید.
نقش تغذیه در کنترل پیسی
اگرچه ویتیلیگو یک اختلال پوستی با زمینههای خودایمنی و ژنتیکی است، اما نمیتوان نقش رژیم غذایی را در روند کنترل و بهبود آن نادیده گرفت. تغذیه مناسب برای پیسی نهتنها به تقویت سیستم ایمنی کمک میکند، بلکه ممکن است در کاهش سرعت گسترش لکههای پوستی نیز مؤثر باشد. برخی ویتامینها و خوراکیها نقش حمایتی دارند، در حالی که برخی دیگر میتوانند با تشدید استرس اکسیداتیو یا التهاب، باعث بدتر شدن علائم شوند.
ویتامینهای مؤثر( B12، C، D)
ویتامینها میتوانند نقش خوبی در درمان خانگی پیسی داشته باشند. توجه به این مودا زمانی بیشتر شد که در گروهی از بیماران، کمبود گروههای خاصی از ویتامینها دیده شد. در ادامه سه مورد از مهمترین آنها را بررسی میکنیم.
کمبود ویتامین B12 در بیماران مبتلا به پیسی شایع است و تحقیقات نشان دادهاند که دریافت کافی آن، بهویژه همراه با اسید فولیک، میتواند در توقف یا کند شدن روند بیماری نقش داشته باشد. علاوه بر این، ویتامین C هم بهعنوان یک آنتیاکسیدان قوی، از سلولها در برابر آسیب رادیکالهای آزاد محافظت میکند.
در کنار موارد گفته شده، از ویتامین D هم به عنوان یک مکمل مناسب برای جلوگیری از پیشرفت پیسی یاد میشود. این ویتامین با اثرات تنظیمکنندهای که بر سیستم ایمنی دارد، ممکن است در کنترل پاسخهای خودایمنی که عامل تخریب سلولهای رنگدانهساز هستند، مفید واقع شود. همچنین، بیماران ویتیلیگو اغلب دچار کمبود این ویتامین هستند.
غذاهای مناسب برای بیماران مبتلا به ویتیلیگو
نمیتوان به طور قطعی، تاثیر رژیم غذایی برای پیسی تایید کرد، اما با این حال با توجه به وجود بیماریهای همراه و علل دخیل در بروز لکههای پوستی، میتوان رژیمهای غذایی خاصی را به بیماران توصیه کرد. عمدتا مصرف خوراکیهای سرشار از آنتیاکسیدان، ویتامینها و مواد معدنی میتواند در بهبود شرایط کلی پوست مؤثر باشد.
از میان گروههای غذایی مختلف، سبزیجات برگسبز مانند اسفناج و کلم بروکلی، میوههای سرشار از ویتامین C مثل پرتقال، کیوی و توتفرنگی، منابع غذایی حاوی روی و مس مانند بادام، عدس و غلات کامل و ماهیهای چرب مانند سالمون بهدلیل داشتن ویتامین D و اسیدهای چرب امگا ۳ گزینههای مناسبی برای استفاده در رژیم غذایی هستند.
غذاهایی که باید پرهیز شوند
برخی خوراکیها میتوانند به دلیل ایجاد التهاب یا افزایش استرس اکسیداتیو، تأثیر منفی در درمان پیسی و وضعیت بیماران داشته باشند. این موارد شامل غذاهای فراوریشده و سرخشده، نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی یا حاوی قند بالا و گلوتن باشند. مصرف گلوتن به خصوص در افراد با سابقه سلیاک محرک بوده و میتواند واکنش سیستم ایمنی را تشدید کند، از اینرو باید به طور خاص در این افراد محدود شود.
1. درمان پیسی با کورتیکواستروئیدهای موضعی
کورتیکواستروئیدهای موضعی، بهویژه در مراحل اولیه ویتیلیگو، میتوانند به بازگشت رنگدانهها کمک کنند. استفاده منظم از این داروها ممکن است باعث کاهش التهاب و مهار پاسخهای خودایمنی شود. با این حال، مصرف طولانیمدت آنها ممکن است عوارضی مانند نازک شدن پوست را به همراه داشته باشد.
2. . درمان پیسی با نوردرمانی (Phototherapy)
یکی از درمانهای اصلی برای جلوگیری از پیشرفت پیسی، استفاده از نوردرمانی است. کورتیکواستروئیدهای موضعی، بهویژه در مراحل اولیه ویتیلیگو، میتوانند به بازگشت رنگدانهها کمک کنند. استفاده منظم از این داروها ممکن است باعث کاهش التهاب و مهار پاسخهای خودایمنی شود. با این حال، مصرف طولانیمدت آنها ممکن است عوارضی مانند نازک شدن پوست را به همراه داشته باشد.
3. درمان پیسی با درمان ترکیبی (دارو + نوردرمانی)
ترکیب فتوتراپی برای پیسی همراه با با داروهای موضعی مانند کورتیکواستروئیدها یا مهارکنندههای کلسینورین میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد. این رویکرد بهویژه در مواردی که پاسخ به درمانهای تکی محدود است، مفید واقع میشود.
4. درمان پیسی با مکملهای خوراکی (ویتامین D، B12، فولیک اسید، زینک، مس)
برخی مطالعات نشان دادهاند که مکملهای ویتامین D، B12، فولیک اسید، زینک و مس میتوانند در بهبود وضعیت بیماران مبتلا به ویتیلیگو مؤثر باشند. این مواد مغذی ممکن است با تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو به بازسازی رنگدانهها کمک کنند. البته که اغلب به عنوان روش اصلی درمان پیسی انتخاب نمیشود، مگر اینکه لکهها محدود باشند و بیمار هم مشکلی چندانی با آنها نداشته باشد.
5. درمان پیسی با کاشت ملانوسیت
در مواردی که ویتیلیگو پایدار و مقاوم به درمانهای دیگر است، کاشت ملانوسیت میتواند گزینهای مؤثر باشد. این روش شامل انتقال سلولهای ملانوسیت از نواحی سالم به نواحی بدون رنگدانه است و در برخی بیماران نتایج رضایتبخشی داشته است.
6. درمان پیسی با کرمهای رنگدانهساز گیاهی یا شیمیایی
کرم درمان پیسی دارای اثر موضعی بوده و حاوی ترکیبات گیاهی یا شیمیایی است که میتواند به بازسازی رنگدانهها کمک کند. اگرچه شواهد علمی قوی برای اثربخشی این محصولات محدود است، اما در برخی بیماران بهعنوان درمان مکمل مورد استفاده قرار میگیرند.
7. درمان پیسی با دپیگمنتیشن برای موارد پیشرفته (زدودن رنگدانه باقیمانده از پوست سالم)
در مواردی که ویتیلیگو گسترده است و بازسازی رنگدانهها امکانپذیر نیست، دپیگمنتیشن (زدودن رنگدانه باقیمانده از پوست سالم) میتواند به یکنواختسازی رنگ پوست کمک کند. این روش با استفاده از مواد شیمیایی یا لیزر انجام میشود و باید با دقت و تحت نظر متخصص انجام شود.
همان طور که مشاهده میکنید درمان پیسی بسیار متنوع است که بسته به شرایط بیمار، ممکن است ترکیبی از روشهای گفته شده استفاده شود
تغییر سبک زندگی برای درمان پیسی
تغییر سبک زندگی برای ویتیلیگو بسیار موثر است و میتواند نقش مهمی در کنترل و کاهش پیشرفت آن داشته باشد. عوامل محیطی و روانی میتوانند بر شدت و گسترش این بیماری تأثیرگذار باشند. در ادامه، به بررسی سه عامل کلیدی در سبک زندگی میپردازیم.
کنترل استرس
استرس روانی میتواند یکی از عوامل منفی برای کنترل ویتیلیگو باشد. مطالعات نشان دادهاند که استرسهای مزمن میتوانند با افزایش التهاب و اختلال در سیستم ایمنی، به تخریب سلولهای ملانوسیت کمک کنند. روشهایی مانند مدیتیشن، یوگا، تمرینات تنفسی و مشاوره روانشناسی میتوانند در کاهش استرس و بهبود وضعیت بیماران مؤثر باشند.
محافظت از پوست در برابر نور خورشید
پوست بیماران مبتلا به ویتیلیگو بهدلیل کمبود ملانین، حساسیت بیشتری به نور خورشید دارد. قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراءبنفش میتواند منجر به آفتابسوختگی و تشدید لکههای پوستی شود. استفاده از کرمهای ضدآفتاب با SPF بالا، پوشیدن لباسهای محافظ و پرهیز از قرار گرفتن در معرض نور خورشید در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر) راهکار توقف پیسی است.
اجتناب از تماس با مواد شیمیایی
برخی مواد شیمیایی میتوانند بهعنوان محرک یا تشدیدکننده بیماری پوستی پیسی عمل کنند. تماس مکرر با مواد شیمیایی صنعتی، رنگهای مو، مواد شوینده قوی و سایر ترکیبات تحریککننده ممکن است باعث آسیب به سلولهای رنگدانهساز پوست شود. پرهیز از استفاده از این مواد یا استفاده از دستکش و تجهیزات محافظ در هنگام تماس با آنها میتواند در کنترل بیماری مؤثر باشد.
آیا پیسی قابل درمان کامل است؟
در حال حاضر، هیچ درمانی وجود ندارد که بتواند بیماری پوستی پیسی را بهطور کامل و دائمی از بین ببرد. پیسی یک بیماری مزمن است که معمولاً بهدلیل اختلال در سیستم ایمنی بدن ایجاد میشود و باعث از بین رفتن رنگدانهها در پوست میگردد. البته، روشهایی وجود دارند که میتوانند به کاهش لکههای سفید و بازگشت نسبی رنگ پوست کمک کنند، اما این درمانها اغلب موقتیاند و ممکن است بیماری دوباره فعال شود. وجود اطلاعات ناکافی از روند بیماری و علل اصلی باعث اختلال در درمان پیسی به صورت کامل شده است.
حقیقتهایی درباره درمان دائمی
پیسی درمان قطعی ندارد، اما روشهایی مثل کرمهای کورتونی، نوردرمانی (UVB)، لیزر اکسایمر و داروهای جدید مانند مهارکنندههای JAK میتوانند به بهبود ظاهر پوست کمک کنند. در برخی موارد پایدار، پیوند سلولهای رنگدانهساز هم استفاده میشود. اثربخشی درمان پیسی در افراد مختلف متفاوت است و معمولاً نیاز به تکرار و پیگیری مداوم دارند.
چشمانداز درمانهای نوین
جلوگیری از پیشرفت پیسی و درمان کامل ضایعات، از چالشهای اصلی درمان در حال حاضر میباشد که خوشبختانه تحقیقات انجام شده توانسته امیدها برای حل آنها را بیشتر کند. همانطور که اشاره شد، علت ایجاد لکههای پوستی بیرنگ، از بین رفتن سلولهای حاوی رنگدانه است. یکی از درمانهای بالقوهای که اکنون در حال کار بر روی آن میباشد، تولید داروهایی است که بتواند سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست را تحریک کنند. آفلاملانوتید نام این درمان است که در زیر پوست کاشته شده و به بهبود علائم پیسی کمک میکند.
استفاده از پروستاگلاندینها، درمان در حال آزمایش دیگری است که میتواند به صورت ژل و موضعی استفاده شده و علائم را بهبود ببخشد.
سوالات پرتکرار کاربران
بله. استرس روانی شدید میتواند یکی از عوامل تحریککننده یا تشدیدکننده گسترش پیسی باشد. البته هنوز مشخص نشده است که این تاثیر بر سیستم ایمنی چگونه است
غذاهای حاوی آنتیاکسیدان، ویتامینC، ویتامینB12، اسیدفولیک و روی (زینک) ممکن است در کاهش سرعت پیشرفت بیماری مؤثر باشند. به همین دلیل به بیماران توصیه به مصرف سبزیجات برگ سبز، میوهها، دانهها و ماهی چرب میشود.
بله، کاملاً ضروری است. پوست نواحی بدون رنگدانه در برابر اشعه UV آسیبپذیرتر است. ضمن اینکه در پوستهای تیره، ضایعات بیشتر خود را نشان میدهند و به همین دلیل استفاده از ضدآفتاب با SPF بالا (حداقل ۳۰) ضروری است.
اگر واقعبین باشیم، درمان خانگی نمیتواند پیسی را متوقف یا درمان کند، اما برخی روشها (مثل مصرف منظم ویتامینها یا استفاده از روغنهای گیاهی) ممکن است به عنوان مکمل درمان اصلی، به بهبود علائم کمک کنند.
خیر، از آنجایی که هیچ عامل بیماریزایی در بروز آن نقش ندارد، قابل انتقال از طریق ترشحات، قطرات تنفسی یا خون نیست.
از میان انواع ویتامینها، ویتامینهای b12، C، D و E گزینههای بهتری برای جلوگیری از پیشرفت پیسی هستند.
پیگیری کامل درمان تحت نظر متخصص، تغییر سبک زندگی و رعایت مواردی مانند استفاده از ضد آفتاب و استرس، تا حد زیادی به پیشگیری از گسترش پیسی کمک میکند.
پیسی بهتنهایی خطری برای اندامهای دیگر ندارد، اما با برخی بیماریهای خودایمنی مانند مشکلات تیروئیدی، دیابت نوع 1 یا آلوپسی آرهآتا ارتباط دارد. از این رو بررسی دورهای برای این بیماریها مفید است.
تیم تحریریه ایزی مد
از پزشکان و متخصصین حوزه سلامت، مترجمان و نویسندگان با تجربه حوزه پزشکی تشکیل شده است تا با تولید محتوای مناسب و به روز پزشکی مبتنی بر منابع علمی معتبر یاری رسان عموم مردم ایران و سلامتجویان باشد.
